Morfologia krwi obwodowej

Morfologia krwi obwodowejMorfologia krwi obwodowej to badanie, które jest najczęstszym parametrem wykonywanym spośród innych badań i polega na:

  • ocenie liczby elementów krwi tj. erytrocytów, leukocytów i trombocytów oraz wskaźników erytrocytarnych, charakteryzujących erytrocyty,
  • ustaleniu liczby płytek krwi – PLT
  • określeniu liczby leukocytów – WBC - i ich różnych typów

UKŁAD CZERWONOKRWINKOWY: RBC, HGB, HCT, MCV, MCH, MCHC, RDW

RBC (red blood cell) – erytrocyty zawierają hemoglobinę i dzięki temu są nośnikami tlenu. Zwiększone wartości to nadkrwistości; zmniejszone to anemie czyli niedokrwistości. Nadkrwistości mają charakter pierwotny, gdzie czynnikiem patologicznym jest namnażanie komórek oraz charakter wtórny, gdzie czynnikiem wzmagającym proces proliferacji jest mniejsza prężność tlenu lub przewlekły stan chorobowy płuc lub serca. W tym przypadku ważniejszym parametrem jest ilość hemoglobiny.

HEMOGLOBINA – spadek stężenia to anemia, podwyższone np. w przebiegu wstrząsu czy odwodnieniu. W wielu przypadkach ważne jest porównanie stężenia hemoglobiny ze stężeniami w badaniach poprzednich. Tak jak liczba krwinek czerwonych obniżone wartości są objawem niedokrwistości ( anemii), podwyższone występują np. w stanach odwodnienia. Leczący powinien poszukiwać przyczyn obniżenia stężenia hemoglobiny większego niż 1g/dl poniżej normy oraz spadku stężenia hemoglobiny w porównaniu z poprzednimi wynikami.

HCT (hematokryt) stosunek objętości krwinek do osocza. Wzrost hematokrytu spowodowany jest zwiększeniem liczby erytrocytów natomiast obniżenie tej liczby prowadzi do spadku hematokrytu. Duży wpływ ma stan nawodnienia organizmu – nawodnienie doustne lub dożylne prowadzi do obniżenia a odwodnienie - biegunki czy wymioty prowadzą do podwyższenia wartości hematokrytu. Znaczny wzrost HTC może doprowadzić do incydentów zatorowo-zakrzepowych.

Wskaźniki erytrocytarne MCV, MCH, MCHC, RDW:

MCV - średnia objętość krwinki czerwonej. W zależności od wartości MCV dzielimy erytrocyty na mikrocyty (MCV poniżej normy), normocyty (MCV w normie) oraz makrocyty (MCV powyżej normy). Wielkość krwinki daje informację o przyczynach prowadzących do niedokrwistości (anemii).

Niskie wartości RBC, HGB i HCT z niską wartością MCV wskazuje na anemię mikrocytarną spowodowaną niedoborem żelaza. Dla stwierdzenia niedoboru żelaza i ustalenia przyczyn jego niedoboru wskazane są badania dodatkowe oceniające gospodarkę żelazem. Ferrytyna i transferryna są badaniami wskazującymi na aktualną kondycje gospodarki żelazem w surowicy krwi. Badaniami, które mogłyby wskazać źródło krwawienia są badania endoskopowe (gastroskopia i kolonoskopia) – w przypadku tych badań źródła krwawień poszukuje się w żołądku i jelicie grubym, kału na krew utajoną i ginekologiczne. Niedokrwistość z prawidłową wielkością krwinki występuje w wielu przewlekłych chorobach jak zakażenia, nowotwory, niewydolność nerek. Makrocytozę stwierdza się w chorobach wątroby i u osób nadużywających alkoholu. Główną przyczyną makrocytozy jest niedobór kwasu foliowego i/lub witaminy B12. Inne przyczyny wzrostu wskaźnika MCV to hematologiczne zespoły mielodysplastyczne, czy np. niedoczynność tarczycy.

MCH - średnia waga hemoglobiny w krwince i MCHC (mean corpuscular hemoglobin concentration)- średnie stężenie hemoglobiny w krwince. Są one zwykle obniżone w niedokrwistości z niedoboru żelaza. Podwyższona wartość MCH może występować w niedokrwistości z niedoboru witaminy B12 oraz w niedokrwistościach hemolitycznych.

RDW - czyli tak zwana miara zróżnicowania wielkości erytrocytów. Prawidłowy RDW oznacza względną homogenność komórek (to znaczy ich podobną wielkość). Zwiększony RDW świadczy o ich heterogenności (anizocytozie), czyli inaczej mówiąc informuje o dużej rozpiętości wielkości krwinek czerwonych. Zaburzenia RDW ocenia się zwykle razem z MCV w celu różnicowania przyczyny niedokrwistości. I tak niski MCV skojarzony z wysokim RDW jest typowy dla niedoboru żelaza zaś niskie MCV z prawidłowym RDW bardziej pasuje do obrazu niedokrwistości spotykanych w chorobach przewlekłych. W codziennej praktyce wysoki wskaźnik RDW jest najczęściej pierwszym objawem niedoboru żelaza poprzedzającym wystąpienie odchyleń w innych badaniach.

UKŁAD BIAŁOKRWINKOWY (LEUKOCYTARNY)

W warunkach prawidłowych wyróżniamy 5 rodzajów krwinek białych:

  • granulocyty obojętnochłonne - neutrofile;
  • granulocyty kwasochłonne - eozynofile;
  • granulocyty zasadochłonne - bazofile;
  • monocyty;
  • limfocyty.

Zadaniem krwinek białych jest ochrona organizmu przed bakteriami, wirusami i grzybami. Oprócz całkowitej liczby krwinek białych morfologia pokazuje liczbę każdego rodzaju krwinek białych na jednostkę objętości - rozmaz krwi, który może być zbadany pod mikroskopem (tak zwany rozmaz „ręczny”) lub w analizatorze automatycznym. Interpretacja rozmazu krwi powinna być przeprowadzona na podstawie wartości bezwzględnych.

Wzrost liczby leukocytów może być spowodowane czynnikami fizjologicznymi:

u noworodków, w przebiegu ciąży i w okresie połogu, po intensywnym wysiłku fizycznym, wywołana przez silne sytuacje stresowe, ból, przegrzanie organizmu i nadmierne ochłodzenie. Na wzrost leukocytów wpływa też spożycie posiłku przed pobraniem krwi na badanie. Czynniki fizjologiczne prowadzą zwykle do wzrostu leukocytozy do wartości nie przekraczających kilkunastu tysięcy krwinek białych w ml krwi. Do najczęstszych patologicznych przyczyn leukocytozy należą: zawał serca, oparzenia, zakażenia bakteryjne, zaburzenia metaboliczne - śpiączki cukrzycowe czy przełom tarczycowy. W/w przyczyny prowadzą do zwiększenia neutrofilii a tym samym wzrostu całkowitej liczby leukocytów.

Spadek liczby leukocytów dotyczy przeważnie spadku granulocytów obojętnochłonnych: przy bardzo znacznym ich spadku dochodzi do niebezpieczeństwa zakażeń bakteryjnych. Agranulocytoza stanowi bezpośrednie zagrożenie życia z powodu braku obrony organizmu przed infekcją bakteryjną. Do najczęstszych przyczyn leukopenii zaliczamy: zakażenia wirusowe, niedobór witaminy B12 i/lub kwasu foliowego; uszkodzenia szpiku kostnego przez leki, zespoły mielodysplastyczne, uszkodzenie szpiku w wyniku jego nacieczenia przez proces białaczkowy lub inny proces nowotworowy (przerzuty do szpiku).

UKŁAD PŁYTKOWY

Płytki krwi odgrywają ważną rolę w procesie krzepnięcia krwi.

Do parametrów opisujących płytki krwi należą: PLT, MPV, P-LCR i PD

Obniżenie ilości płytek występuje, gdy następuje zmniejszone wytwarzanie płytek (m. in. w przerzutach nowotworów do szpiku, stosowanie leków hamujących czynność szpiku, zakażenia wirusowe, niewydolność nerek); w przypadku zwiększonego niszczenia płytek - chłoniaki, zakażenia, małopłytkowość poprzetoczeniowa, polekowa,, zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, toczeń trzewny oraz małopłytkowości wynikające z utraty płytek podczas krwotoków.

Wzrost ilości płytek występuje: po zabiegu usunięcia śledziony, przy niedoborze żelaza, w stanach zapalnych, w przebiegu chorób mieloproliferacyjnych , nadpłytkowości samoistnej. Duża liczba trombocytów może prowadzić do zakrzepów w naczyniach oraz do krwawień ze względu na niską jakość wytwarzanych płytek

MPV - średnia objętość krwinek płytkowych

PDV - wskaźnik anizocytozy płytek krwi jest płytkowym odpowiednikiem wskaźnika RDW krwinek czerwonych. Wskazuje, jaki procent płytek odbiega pod względem objętości od przeciętnej. Znaczne zróżnicowanie objętości płytek może świadczyć o zaburzeniach w ich produkcji. Należy go zawsze interpretować w połączeniu z wartością PLT i MPV.

P-LCR - tzw. odsetek dużych płytek

Wskaźniki MPV, PDV oraz P-LCR należy interpretować łącznie z wartością PLT. Niewielkie odchylenia normy tych wskaźników nie mają większego znaczenia szczególnie przy prawidłowej ilości płytek.